Jest jedyną instytucją ponadnarodową, której członkowie są demokratycznie wybierani w powszechnych wyborach bezpośrednich. Jest on przedstawicielem obywateli państw członkowskich. Parlament Europejski jest wybierany co pięć lat i ustanawia liczne prawa (dyrektywy, rozporządzenia, itp.), które mają wpływ na życie codzienne każdego obywatela. Parlament Europejski, którego oficjalną siedzibą jest Strasburg, pracuje w trzech miejscach: w Brukseli, Luksemburgu i Strasburgu.
Rola i zadania Parlamentu Europejskiego
Parlament pełni trzy ważne funkcje:
Parlament Europejski nie ma prawa do inicjatywy legislacyjnej, natomiast współpracuje z Radą UE i Komisją Europejską przy ustanawianiu wspólnotowego prawa, w ramach procedury konsultacji, zgody i współdecydowania. Najczęściej stosowaną procedurą przy uchwalaniu (tj. przyjmowaniu) legislacji UE jest procedura współdecydowania. Stawia ona Parlament Europejski i Radę na równych pozycjach, a akty prawne przyjęte przy zastosowaniu tej procedury są wynikiem wspólnego działania Rady i Parlamentu.
Uprawnienia kontrolne Parlamentu odnoszą się do całości pracy Komisji Europejskiej, która ma obowiązek zdawać Parlamentowi doroczny raport z działalności Wspólnot. Parlamentowi przysługuje prawo wystąpienia z wnioskiem o wotum nieufności wobec Komisji Europejskiej. PE zatwierdza lub odrzuca kandydatury Komisarzy i bierze udział w procesie powoływania jej członków i kontroli nad nią. Sprawia również kontrolę polityczną nad wszystkimi instytucjami.
Na końcu procedury przyjmuje lub odrzuca cały projekt budżetu. PE wspólnie z Radą jest odpowiedzialny za budżet, może zatem dokonywać zmian w wydatkach wspólnotowych. Parlamentowi przysługuje ostateczna decyzja zatwierdzenia budżetu. Uprawnienia budżetowe Parlamentu Europejskiego polegają przede wszystkim na ustalaniu tzw. wydatków nieobligatoryjnych (nie wynikających ze zobowiązań traktatowych UE) oraz udzielaniu Komisji Europejskiej absolutorium z wykonania budżetu.
Przewodniczący Parlamentu Europejskiego
Jest wybierany na odnawialny okres dwóch i pół roku, to jest na połowę kadencji. Przewodniczący reprezentuje Parlament na zewnątrz i w stosunkach z innymi instytucjami wspólnotowymi. Wspomagany przez 14 wiceprzewodniczących, kieruje całością prac Parlamentu Europejskiego i jego organów, przewodniczy posiedzeniom plenarnym, posiedzeniom Prezydium Parlamentu oraz Konferencji Przewodniczących grup politycznych. Dwanaście sesji plenarnych odbywa się w Strasburgu, zaś sześć dodatkowych posiedzeń ma miejsce w Brukseli.
Grupy polityczne
Posłowie do Parlamentu Europejskiego tworzą grupy w zależności od poglądów politycznych i bez względu na narodowość. Obecnie w Parlamencie Europejskim istnieje siedem grup politycznych. Grupy określają własną organizację wewnętrzną powołując przewodniczącego (lub, w przypadku niektórych grup, dwóch współprzewodniczących), prezydium i sekretariat. 9 lipca 2008 roku Parlament Europejski przyjął sprawozdanie modyfikujące dotychczasowe zasady stosowane przy tworzeniu grup politycznych. Od nowej kadencji PE, aby utworzyć grupę polityczną, potrzeba będzie 25 posłów reprezentujących co najmniej 7 państw członkowskich. Przystępowanie do kilku grup jest zabronione.
Obecnie w Parlamencie pracuje 7 grup politycznych:
Deputowani do Parlamentu Europejskiego
pracują w ramach komisji merytorycznych, gdzie wykonują większość swoich obowiązków. Projekty aktów prawnych Komisji Europejskiej (KE) kierowane są właśnie do wyspecjalizowanych komisji, gdzie są omawiane. Komisja wyznacza sprawozdawcę, którego zadaniem jest przygotowanie raportu dotyczącego projektu legislacyjnego i kompetentne prowadzenie debaty na jego temat. W obradach poszczególnych komisji mogą brać udział przedstawiciele KE , występując w obronie proponowanych zmian. Następnie komisje mogą przyjąć lub odrzucić raport a w konsekwencji przygotowany na jego podstawie projekt uchwały.
Przyjęty przez komisję wniosek jest rozpatrywany na sesji plenarnej, podczas której występują w pierwszej kolejności sprawozdawca i przewodniczący komitetu. Proporcjonalnie do liczebności podczas obrad plenarnych, członkowie grup politycznych mogą przemawiać przez określony czas. Pierwszoplanową rolę w procesie decyzyjnym w tym obszarze, sprawują zatem przewodniczący komisji oraz sprawozdawcy.
Istotnym instrumentem wpływu na prace PE, a co za tym idzie jego deputowanych, są pisemne wnioski lub skargi do Parlamentu Europejskiego obywateli UE, którzy wykorzystują w ten sposób ich prawo do składania petycji pod warunkiem, iż taka interpelacja wchodzi w zakres kompetencji Wspólnoty Europejskiej.
Deputowani do Parlamentu Europejskiego, oddziałują zatem pośrednio poprzez swoje poglądy i koncepcje na kształt prawa i polityki Unii Europejskiej. Czasami ten wpływ może przybrać formę bardziej bezpośrednią, np. wówczas gdy deputowany pełni rolę sprawozdawcy w danej komisji. Posłowie funkcjonują jednak- o czym należy pamiętać- w specyficznym środowisku międzynarodowym i instytucjonalnym, co niewątpliwie skutkuje na jakość ich działań, a przez to całego Parlamentu Europejskiego.
Poprzez wykonywanie określonych działań w poszczególnych komisjach merytorycznych PE, mogą wpływać i oddziaływać na proces tworzenia unijnego prawa, analizując skutki dla swojego kraju, czy regionu. Mimo, iż deputowany do PE reprezentuje interesy Wspólnoty Europejskiej, powinien dbać o interesy narodowe, poprzez swój udział w różnorakich głosowaniach w zakresie kompetencji PE, wyrażając w ten sposób odpowiedzialność za przyszłe losy ojczyzny. Uczestnicząc w obradach komisji mogą również informować społeczności lokalne i regionalne, które reprezentują, o aktualnych wydarzeniach w PE i stanie prac poszczególnych komisji merytorycznych PE.
Deputowani do Parlamentu Europejskiego z ramienia “Prawa i Sprawiedliwości” funkcjonują w ramach grupy Europejscy Konserwatyści i Reformatorzy.